ممكن بود وقتش خوش باشد ؟ . شما بگوييد ! علاء الدّين عطا ملك جوينى نمايندهء اقلّيّتى سخت كم شمار از « خواصّ » وشيخ مصلح الدّين سعدى شيرازي نمايندهء اكثريّتى پر شمار از « خواصّ گونه » ها ، در إيران هستند . در طول تاريخ إيران ، زمانهايى كه جنگ وخونريزى وكشت وكشتار وغارت وبه آتش كشيدن وأسير كردن ، تخفيف مييافت ، بسيار بسيار كوتاه مدّت بوده است . وتازه در آن سالهاى اندك مدّت كه اين وجوه مختلف نامردمى ظاهرا ، شدّت وحدّتى نداشته ، تأمين مخارج گزاف حاكم وقبيله وعمله واكرهء أو ، وانباشتن خزانهء حاكم ( براي روز مبادا ! ) ظلمي بوده است جارى وسارى . عطا ملك جوينى ، به سال 658 هجرى قمري ، در همان ابتداى « تاريخ جهانگشاى » مينويسد : « در چنين زماني كه قحط سال مروّت وفتوّت باشد وروز بازار ضلالت وجهالت ، اخيار ممتحن وخوار ، وأشرار ممكّن ودر كار ، كريم فاضل تافتهء دام محنت ولئيم جاهل يافتهء كأم نعمت ، هر آزادى بىزادى ، وهر رادى مردودى ، وهر نسيبى بىنصيبى وهر حسيبى نه در حسابي ، وهر داهيى قرين هر داهيه‌يى ، وهر محدّثى رهين حادثه‌يى ، وهر عاقلى أسير عاقله‌يى ، وهر كاملى متبلى به نازله‌يى ، وهر عزيزي تابع هر ذليلى به اضطرار ، وهر با تميزى در دست هر فرومايه‌يى گرفتار » . اهمّيّت اين نفثة المصدور عطا ملك جوينى در آن است كه تقريبا همهء وجوه مهمّ نامردمى وظلم وستم را ، به اختصار سياهه كرده است . عطا ملك از ممتحن بودن اخيار وممكّن بودن أشرار ، از تافتگى فاضل وگرفتاريش به دام